Viool leren stemmen

We zijn bezig met onze nieuwe website..
Deze pagina wordt binnenkort aangepakt, sorry voor het ongemak.


Zelf jouw viool leren stemmen

Heb je door een ontstemde viool geen plezier meer in het spelen omdat het nergens naar klinkt? Je wilt deze zelf een beetje bijstemmen, maar.. hoe doe je dat?
Het stemmen van een viool gebeurt voornamelijk op het gehoor en dit vergt enige training. Meestal wordt het stemmen van de viool de eerste jaren door je vioolleraar gedaan.

Gelukkig zijn er tegenwoordig betaalbare stemapparaatjes verkrijgbaar waarmee je het stemmen gemakkelijk zelf kan doen.
Ik zal je de theorie hiervoor op de volgende pagina’s stap voor stap proberen uit te leggen.
Hierna kun je in principe zelf aan de slag met behulp van onze geluidsfragmenten.


Bij onze online lesvorm Online Vioolles thuis live via videoconferencing (via de webcam) is het stemmen van een viool en altviool een van de eerste dingen die je leert.   Uiteraard kan ik van op afstand niet de leerling zijn viool stemmen.
En wat blijkt: mijn online leerlingen verschijnen vanzelf met een keurig gestemde viool voor de webcam !
Hiervoor krijgen ze als huiswerk de theorie op die op deze pagina’s staan.

Ik neem aan dat jij dit ook wilt leren en ik zal jou daarbij proberen te helpen.
Lees de theorie eerst even goed door voordat je deze zelf in de praktijk gaat brengen.
Je zou dit ook eerst een paar keer samen met een leraar in de praktijk kunnen oefenen.
Ik bied tevens een cursus viool stemmen in de praktijk aan, zodat je dit ook live met mij kunt oefenen.

Wij zijn niet aansprakelijk voor schade veroorzaakt door het toepassen van de informatie op deze pagina !

Lukt het stemmen jou niet zelf of durf je er niet aan te beginnen, dan kun je ook met ons een afspraak maken
voor de cursus viool stemmen in de praktijk.   Deze kun je eventueel ook gewoon online volgen.
Je zou ook naar jouw vioolbouwer kunnen gaan indien jouw viool heel erg vals is en je hierdoor niet meer verder kunt oefenen.


Over vioolsnaren:

Vioolsnaren hebben allemaal een andere dikte en zijn specifiek gemaakt voor een bepaalde toonhoogte.
De hoogste snaar is het dunste, de laagste snaar is het dikste.   Zou je een lage snaar afstemmen op de toon van een hogere snaar, dan zal deze door de te hoge spanning vroeg of laat knappen.

Wees je dus goed bewust van welke snaar je aan het stemmen bent!
Tip: volg de snaar tot in de knoppenkast om te weten welke stemschroef je moet hebben.

Het is dus van belang om te weten hoe de snaren heten en waar ze liggen op jouw viool of altviool.

Hieronder zie je hoe de snaren heten zoals ze op een viool of altviool liggen als je deze voor je houdt, zie de afbeelding ernaast:

Stemming, van laag naar hooglinks naar rechts:

  • Vioolsnaren:                GDAE     /     SolReLaMi
  • Altvioolsnaren:     CGDA        /     DoSolReLa

Als je hierboven op de snaar klikt dan laat ik je de klank horen.

Snaren genummerd met romeinse cijfers:

  • (alt)vioolsnaren:     IV – III – II – I

Stemming met octaafaanduiding (t.o.v. piano):

  • Vioolsnaren:              G3 – D4 – A4 – E5     /          Sol3 – Re4 – La4 – Mi5
  • Altvioolsnaren:   C3 – G3 – D4 – A4        /     Do3 – Sol3 – Re4 – La4

De octaafaanduiding kan verschillen!
Voor gevorderden: de A4 / La4 van hierboven is in werkelijkheid A1 / La1 (eengestreept-octaafA: 440 Hz).
Ze bedoelen met A4/La4 dat het de vierde A/La van links is van de piano.


Stemmen voor beginners:

We beginnen altijd met het afstemmen van de A / La-snaar.
Hierna stemmen we de D / ReG / Sol en als laatste bij viool de E / Mi-snaar, bij altviool de C / Do-snaar.

We stemmen in Europa meestal af op A / La442 Hertz, hoewel de standaard eigenlijk 440 Hertz is.
We doen dit omdat iets hoger stemmen de viool meer volume geeft en een heldere klank.
Dit levert soms verwarring op, omdat in het Verenigd Koninkrijk en in de Verenigde Staten wel nog
op 440 Hz gestemd wordt.

Je kunt alle snaren op de piano afstemmen, op een andere viool, een stemvork, een stemfluitje of met een stemapparaatje. Tegenwoordig kun je ook met behulp van geluidsfragmenten stemmen, bijvoorbeeld op een CD of op deze website.

«  | Naar boven | Verder »


Stemmen voor gevorderden:

Gevorderde spelers stemmen eerst de A / La-snaar af op bijvoorbeeld een pianovioolstemvorkstemapparaatje of op de hobo in het orkest.   Hierna gaan ze zelf de snaren onderling vergelijken door steeds twee snaren tegelijk aan te strijken en deze zo af te stemmen op het gehoor.
Een zweving (= bepaalde trillingen in de klank) betekent niet zuiver afgestemd.
Ze spelen dan A+D / La+Re samen, dan D+G / Re+Sol en dan A+E / La+Mi voor vioolG+C / Sol+Do voor altviool.   Deze manier van stemmen vergt enige training van het gehoor en kun je het beste met een leraar samen oefenen.

Voor informatie over het stemmen in het algemeen, zie de externe pagina: Stemmen (Muziek) op Wikipedia.

«  | Naar boven | Verder »


Een stemapparaatje:

Het stemmen van een viool gaat het gemakkelijkste met behulp van een stemapparaatje.   Met een stemapparaatje kan iedereen leren stemmen.
Dit apparaatje geeft namelijk precies aan welke toon er gespeeld wordt en of deze te laagjuist of te hoog gestemd is.

Een stemapparaatje is te koop bij de vioolbouwer of bij een muziekwinkel.   Vraag naar een chromatische tuner voor strijkinstrumenten en zeg erbij dat het voor viool / altviool is.   Een stemapparaat voor alleen gitaar werkt vaak niet goed !

Onderstaand merk wordt door ons aanbevolen:

  • Intelli Digital Violin/Chromatic Tuner IMT-103
  • Intelli Digital Chromatic Tuner IMT-102
  • Intelli Digital Metro Tuner IMT-202 (Tuner + Metronoom)

«  | Naar boven | Verder »


Een stemapparaatje voor op je mobiele telefoon of iPad:

Het voordeel van een normaal stemapparaatje is dat je het gemakkelijk overal mee naar toe kunt nemen.
Tegenwoordig kun je ook veel goeie applicaties (appsdownloaden voor je mobiele telefoon, bijvoorbeeld voor de iPhone of iPad van Apple.   Deze werken doorgaans net zo goed als een stemapparaatje en bovendien heb je een mobieltje zowiezo altijd bij de hand.

Onderstaande applicatie (app) voor iPhone, iPad of Android wordt door ons aanbevolen:

«  | Naar boven | Verder »


Een stemapparaatje voor op de PC:

Ook kun je op de computer software installeren, maar dan heb je natuurlijk wel een microfoontje nodig.

Het softwareprogramma Instrument Tuner laat de toonhoogte op het scherm zien met daarachter het cijfer van het octaaf.   Dit is handig en kunnen we gebruiken om te bepalen of de viool ruw is afgestemd op de juiste toon of dat we nog hoger of lager moeten stemmen.   Zorg er dus eerst voor dat de snaar ruw is afgestemt op de juiste toonhoogte voor je begint met de fijnafstemming.
Dit doen we weer volgens het principe van de toonladder.


Eerste inspektie van jouw viool:

Controleer je viool of altviool eerst even op kleine mankementjes voordat je verder gaat. Vooral als er lang niet op gespeeld werd is het nu tijd om deze even af te stoffen (met een zacht droog doekje) en deze eens nader te inspekteren.

Pas opNooit met lijmverfwaswater of andere schoonmaakmiddelen aan een viool komen en reparaties ALTIJD door een vioolbouwer laten uitvoeren en niet zelf proberen te herstellen!

Controleer je instrument even op de volgende punten:

  1. BELANGRIJK: Staat de stapel loodrecht tussen het bovenblad en het onderblad?De stapel is een los onderdeel (stokje) in de viool dat geklemd zit tussen het onderblad en het bovenblad, ongeveer bij de kam.  Je ziet deze als het goed is staan door schuin door het rechter klankgat in de viool te kijken.Als de stapel los in de viool ligt, eruit is of omgevallen is, haal dan direkt alle spanning van de snaren en ga niet verder!   Als de stapel wel aanwezig is maar erg scheef staat, verander dan niks aan de stemming/spanning en ga niet verder!   Zou de stapel niet aanwezig zijn of omvallen met spanning op de snaren, dan kan het bovenblad namelijk scheuren.   Dit kun je niet zelf oplossen, zoek een vioolbouwerin de buurt en laat de stapel zetten, dit is niet duur.
  2. BELANGRIJK: Staat de kam loodrecht op het bovenblad van de viool en evenwijdig aan de toets?De kam is een los onderdeel op de viool dat geklemd zit tussen het bovenblad en de snaren.
    Als deze erg scheef staat (op omvallen) dwz. ver naar voren of naar achter, dan kun je het beste niet verdergaan met stemmen.   Dit om omvallen van de kam en daardoor beschadiging van het bovenblad te voorkomen.   Dit kun je niet zelf oplossen, vraag aan jouw docent om dit voor je te doen of doe het onder toezicht van een docent.   Je kunt dit ook door een vioolbouwer laten doen, dit is zo gebeurd en meestal gratis.
  3. Is er links en rechts evenveel afstand tussen de rand van de toets en de naastliggende snaar?bij viool: tussen de G / Sol snaar en de toets evenveel afstand als tussen de E / Mi snaar en de toets.
    bij altviool: tussen de C / Do snaar en de toets evenveel afstand als tussen de A / La snaar en de toets.
    Zie de pagina ligging van de snaren voor meer informatie.De kam staat te ver naar links of naar rechts, controleer ook nog eens goed de vorige twee punten alvorens verder te gaan.   Dit kun je niet zelf oplossen, vraag aan jouw docent om dit voor je te doen of doe het onder toezicht van een docent.   Je kunt dit ook door een vioolbouwer laten doen, dit is zo gebeurd en meestal gratis.
  4. Zitten de snaren netjes in de groefjes van de kam en het kielhoutje (bij de krul) en is er overal evenveel afstand tussen de snaren onderling?Als een snaar niet in het groefje zit, haal dan de spanning van de snaar en leg hem voorzichtig in het groefje.Wanneer er geen groefjes voor de snaren zijn en ze wegglijden dan is de viool niet speelklaar, wat op zich vreemd is.   Misschien ben je bezitter van een viool die louter gemaakt is om aan de muur te hangen?   Raadpleeg uiteraard even een vioolbouwer in de buurt, die heeft dat zo gezien.
  5. Zijn de snaren goed bevestigd / ingehaakt in het staartstuk ?Haal zonodig de spanning van de snaar en zorg dat het kogeltje goed achter het gleufje vastzit.
    Dit kan overigens ook een lusje zijn, vaak bij de E / Mi snaar van de viool.
  6. Zijn de snaren niet beschadigd, is de omwikkeling nog intakt en glad?Anders is het tijd voor een nieuwe snaar, maar voorlopig kun je deze nog even gebruiken om te leren stemmen.

Stemmen praktisch:

Controleer eerst op een van de genoemde manieren, op het gehoor of met een stemapparaatje of de betreffende snaar erg vals is.
Het fijne stemwerk gebeurt namelijk met de fijnstemmers aan het staartstuk, terwijl het grove stemwerk gebeurt met de stemschroeven in de knoppenkast bij de krul.

«  | Naar boven | Verder »


Stemmen met de fijnstemmers:

Het fijne stemwerk oftewel de fijnafstemming gebeurt met de fijnstemmers aan het staartstuk.
Op sommige violen zitten er geen of niet voor alle snaren fijnstemmers op en dat is om te leren stemmen helaas niet zo fijn.   De betreffende snaren zijn dan alleen te stemmen met behulp van de stemschroeven en dit is iets moeilijker bij fijnafstemming.   Fijnstemmers zijn echter niet duur en kunnen gemakkelijk erbij gezet worden.

Stemmen met de fijnstemmers kun je gemakkelijk zelf doen:

  • Draai je tegen de klok in (linksom, uitdraaien) dan wordt de stemming lager.
  • Draai je met de klok mee (rechtsom, indraaien) dan wordt de stemming hoger.

Tips voor stemmen met fijnstemmers:

  • Tijdens of direkt na het draaien even aanstrijken of tokkelen, zodat je hoort
    wat je doet.
  • Let op dat je de snaar niet overstemt (= te hoog afstemt) en zo laat staan, want dan kan deze vroeg of laat knappen.   Dit kan vooral gebeuren bij de dunste snaren.
  • Wanneer een fijnstemmer niet verder naar binnen of naar buiten gedraaid kan worden, dan moet er gestemd worden met de stemschroeven, zie wanneer de fijnstemmer niet meer losser of vaster kan.

«  | Naar boven | Verder »


Stemmen met de stemschroeven:

Het grove stemwerk oftewel het grof afstemmen gebeurt met de stemschroeven in de knoppenkast bij de krul.   Stemmen met de stemschroeven is nodig als de snaar heel erg vals is of als er geen fijnstemmersaanwezig zijn.   Het is moeilijker omdat de stemschroeven gemakkelijk terugspringen en het stemmen veel grover en sneller gaat.  Je hebt er ook wel wat kracht voor nodig om de stemschroef stevig aan te duwen, waardoor het voor kinderen iets moeilijker is.

Stemmen met de stemschroeven kun je beter eerst met jouw leraar samen oefenen.
Wil je het toch zelf proberen, dan gaat dat als volgt:

  • Bij naar je toe draaien wordt de stemming lager.
  • Bij van je af draaien wordt de stemming hoger.

Tips voor stemmen met stemschroeven:

  • Controleer de eerste keer even extra of bovenstaande ook in jouw geval bij alle snaren het geval is.
    Als de snaar namelijk verkeerd is opgewonden, kan het precies andersom zijn !
  • Tijdens of direkt na het draaien even aanstrijken of tokkelen, zodat je hoort wat je doet.
  • Altijd eerst lager, dan pas hoger stemmen, zodat je even kunt wennen aan de weerstand van de knop en je niet te ver doorschiet en de snaar overstemt (=te hoog afstemt).
  • Tijdens het draaien de stemschroef stevig naar binnen drukken om terugspringen te voorkomen !
  • Let op dat je de snaar niet overstemt en zo laat staan, want dan kan deze vroeg of laat knappen.
    Dit kan vooral gebeuren bij de dunste snaren.
  • Let op voor het loslaten van de stemschroef dat hij goed blijft vastzitten, zonodig stevig naar binnen drukken !

«  | Naar boven | Verder »


Wanneer de fijnstemmer niet meer losser of vaster kan:

Wanneer een fijnstemmer niet meer verder naar binnen of naar buiten gedraaid kan worden, dan kan dit worden gecorrigeerd met de stemschroef.

  • fijnstemmer is volledig ingedraaid (je kunt niet meer hoger stemmen):
    draai deze dan bijna helemaal uit en stem de snaar voorzichtig hoger met de stemschroef.
  • fijnstemmer is volledig uitgedraaid (je kunt niet meer lager stemmen):
    stem de snaar lager met de stemschroef, waarna weer met de fijnstemmer bijgedraaid kan worden.
  • Zorg dat je altijd wat reserve schroefdraad over hebt, dus dat je nog wat in of uit kunt draaien met de fijnstemmer, zodat je niet voor verrassingen komt te staan, bijvoorbeeld bij een optreden of repetitie.

«  | Naar boven | Verder »


Nogmaals controleren:

Was de viool vals en moest je bijstemmencontroleer dan alle snaren nogmaals om er zeker van te zijn dat ze nog juiststaan.   Vaak beinvloeden de snaren elkaar onderling bij het stemmen en moet je het stemmen een paar keer herhalen.


Stemmen met een stemapparaatje:

Op het scherm van een stemapparaatje zie je een schaalverdeling en een naald. Verder geven sommige stemapparaatjes ook nog de toonhoogte aan
(A-G / La-Sol) en sommige tevens het betreffende octaaf (1-5).

We stemmen een viool meestal af op A / La442 Hertz, hoewel de standaard eigenlijk 440 Hertz is.   De betere stemapparaten bieden een mogelijkheid tot instellen van deze frequentie (calibreren).

Stemmen met een stemapparaat is heel gemakkelijk als je weet wat je doet.
Je begint eerst met te controleren of de snaar globaal op de juiste toonhoogte staat, dus eerst globaal luisteren of de snaar erg vals is voordat je gaat fijnstemmen.
Het heeft natuurlijk geen zin de snaar loepzuiver te stemmen maar op de verkeerde toon.
Op de volgende pagina kun je globaal afstemmen op het gehoor met behulp van geluidsfragmenten, maar nu volgt er eerst nog wat theorie.

Controleer of het stemapparaat een toonhoogte aangeeft die correspondeert met de te stemmen snaar.   Let hierbij tevens op dat er achter deze corresponderende toonhoogte geen # (kruis) vermeld staat, want anders zit je toch nog een halve toon te hoog (zie beneden).

Correspondeert de toonhoogte met de te stemmen snaar dan kun je beginnen met de fijnafstemming, dwz. je zorgt ervoor dat de naald in het midden komt te staan door (bij voorkeur) met de fijnstemmers hoger of lager te stemmen.

Geeft het stemapparaat een toonhoogte aan die niet correspondeerd met de te stemmen snaar dan is deze snaar erg vals en zul je eerst grof moeten afstemmen.   Grof afstemmen doen we met de grote stemknoppen.
Grof afstemmen kun je doen met behulp van de geluidsfragmenten of met behulp van een stemvorkstemfluitje, een andere viool of piano, kortom probeer de snaar op dezelfde toon op je gehoor af te stemmen.

«  | Naar boven | Verder »


Grof afstemmen met behulp van een stemapparaatje:

Grof afstemmen kun je ook doen met behulp van een stemapparaatje, als deze tenminste de toonhoogte aangeeft en je daarbij gebruikmaakt van de theorie van de toonladder.

Kijk eerst welke toon het stemapparaat nu aangeeft en bepaal of je snaar hoger of lager moet en hoeveel ongeveer.   Dit alles dus volgens het principe van de toonladder.
Houd hierbij rekening met de standaard hele of halve afstanden tussen de stamtonen van de toonladder.   Uiteraard hoef je bij een halve toonsafstand niet zo ver door te draaien als bij een hele toonsafstand (2x zo groot dus 2x zoveel).

Let ook op of het stemapparaat achter de toonhoogte een cijfer aangeeft voor het betreffende octaaf.   Controleer dit cijfer met de octaafaanduiding voor de betreffende snaar in de tabel.
Let op: controleer de eerste keer even of de octaafaanduidingen uit de tabel wel kloppen met jouw stemapparaatje, want dit kan afwijken.
Geeft jouw stemapparaatje geen octaafaanduiding aan, stem dan eerst globaal af met behulp van geluidsfragmenten of een ander instrument.

Let ook op of het stemapparaat achter de toonhoogte nog een # (kruis) aangeeft, dit betekent dat deze toon momenteel een halve toon hoger (verhoogd) is dan de stamtoon van de toonladder.
Dit betekent tevens dat de afstand tot de volgende toon nog maar een halve toonsafstand is.
Bijvoorbeeld tussen C# – D / Do# – Re zit dan ook maar een halve toonsafstand.

Geeft je stemapparaat dan eindelijk de juiste toonhoogte weer, dan kun je beginnen met de fijnafstemming.
De fijnafstemming doen we uiteraard met behulp van de fijnstemmers.

«  | Naar boven | Verder »


Fijnafstemming met behulp van een stemapparaatje:

De fijnafstemming met behulp van een stemapparaat werkt als volgt:

  • Wanneer de naald precies in het midden staat, dan is de toon juist afgestemd.
  • Wanneer de naald links van het midden staat, dan is de toon te laag afgestemd.
  • Wanneer de naald rechts van het midden staat, dan is de toon te hoog afgestemd.

«  | Naar boven | Verder »


Je kunt nu zelf aan de slag !

Proficiat, je bent aan het einde gekomen van deze snelcursus viool leren stemmen.
Op de volgende pagina kun je aan de slag met het globaal afstemmen van jouw viool of altviool met behulp van geluidsfragmenten. Het wordt aanbevolen het stemmen eerst in de praktijk met een leraar samen te oefenen.

Lukt het stemmen jou zelf niet, heb je geen leraar om het in de praktijk mee te oefenen of durf je er niet aan te beginnen?
Je kunt met ons een afspraak maken voor de cursus viool stemmen in de praktijk.

«  | Naar boven | Verder »


Stemmen op het gehoor met geluidsfragmenten:

Hieronder vind je de referentietonen van de snaren van zowel viool als altviool.
Klik op een geluidsfragment om dit af te spelen en stem op je gehoor de betreffende snaar hierop af.   Je kunt dit eventueel nog controleren met een stemapparaatje.
Let op dat je de juiste snaar te pakken hebt, zie Ligging van de snaren !

Je kunt je viool of altviool mbv. onderstaande geluidsfragmenten gratis stemmen en zo vaak je maar wilt.

Voor nog meer gemak kun je deze referentietonen ook kopen en downloaden als mp3-geluidsbestand via onze webshop (zie beneden).
Je kunt ze dan bijvoorbeeld op een cd zetten of in je muziekspeler, zodat je ze altijd binnen handbereik hebt.
Zo ondersteunt u ons tevens om nog meer online artikelen te schrijven.

Stemming:

  • Vioolsnaren:            G – D – A – E     /          Sol – Re – La – Mi
  • Altvioolsnaren:   C – G – D – A        /     Do – Sol – Re – La

Stemming met octaafaanduiding:

  • Vioolsnaren:              G3 – D4 – A4 – E5     /          Sol3 – Re4 – La4 – Mi5
  • Altvioolsnaren:   C3 – G3 – D4 – A4        /     Do3 – Sol3 – Re4 – La4

Globaal afstemmen met behulp van de virtuele piano:

Alleen om grof af te stemmen: als de viool erg vals is en je wilt kijken op welke toon je zit tijdens het stemmen.
Niet geschikt om fijn af te stemmen, want bij deze virtuele piano is A / La = 440 Hz, gebruik de stemtonen zie boven.
Bespelen doe je met je muis of het toetsenbord.
Klik op ? voor de toetsencombinaties en activeer linksboven het toetsenbord.


Is het je gelukt, wat vond je ervan?

Vertel ons hoe je de informatie op deze pagina vond en of het stemmen je gelukt is.
Jouw reaktie stellen wij zeer op prijs en deze motiveert ons om nog meer online lesmateriaal te schrijven!
Je kunt een berichtje achterlaten op ons contactformulier.

Lukt het stemmen jou zelf niet, heb je geen leraar om het in de praktijk mee te oefenen of durf je er niet aan te beginnen?
Je kunt met ons een afspraak maken voor een cursus viool stemmen in de praktijk.