Deze pagina zal spoedig worden overgezet naar onze nieuwe layout.
Introductie
Heb je door een ontstemde viool geen plezier meer in het spelen?
Of heb je een viool gekocht, gekregen of op zolder gevonden en is deze helemaal ontstemd en klinkt het nergens naar?
Je wilt deze zelf een beetje bijstemmen, maar.. hoe doe je dat, zo zonder leraar?
Meestal wordt het stemmen van de viool de eerste jaren voor je gedaan door de vioolleraar.
Het stemmen van een viool gebeurt voornamelijk op het gehoor en dit vergt enige training.
Tegenwoordig zijn er echter betaalbare stemapparaatjes verkrijgbaar waarmee je het stemmen gemakkelijk zelf kan doen.
Bij onze online lesvorm vioolles via videoconferencing (via de webcam) is het stemmen van een viool
en altviool een van de eerste dingen die je leert. Uiteraard kan ik van op afstand niet de leerling zijn viool stemmen. En wat blijkt: mijn online leerlingen verschijnen vanzelf met een keurig gestemde viool voor de webcam !
Hiervoor krijgen ze als huiswerk de theorie op die op deze pagina staat.
Ik neem aan dat jij dit ook wilt leren en ik zal jou daarbij proberen te helpen.
Lees de theorie eerst even goed door voordat je deze zelf in de praktijk gaat brengen.
Je zou dit ook eerst een paar keer samen met jouw leraar kunnen oefenen.
Wij zijn niet aansprakelijk voor schade veroorzaakt door informatie op deze pagina !
Lukt het stemmen jou niet zelf of durf je er niet aan te beginnen, dan kun je ook met ons een afspraak maken voor vioolles
of online vioolles via de webcam. Dan zullen we dit meteen samen in de les doen.
Je zou ook naar jouw vioolbouwer kunnen gaan indien jouw viool heel erg vals is en je hierdoor niet meer verder kunt oefenen.
Vertel ons hoe je de informatie op deze pagina vond en of het stemmen je gelukt is, ook als je hierover nog vragen hebt of
problemen bent tegengekomen.
Je kunt een berichtje achterlaten in ons gastenboek, we horen graag van je !
De toonladder, muziektheorie / notenleer in vogelvlucht:
Voor we gaan beginnen met afstemmen is het verstandig eerst wat theorie te bekijken.
Lees eerst alle informatie op deze pagina goed door voor je begint met het zelf stemmen.
Wij zijn niet aansprakelijk voor schade !
Er zijn twee systemen voor het benoemen van notennamen:
C - D - E - F - G - A - B - C (o.a. in Nederland, Duitsland)
Do - Re - Mi - Fa - Sol - La - Si - Do (o.a. in België, Frankrijk)
We zullen op deze pagina beide benamingen gebruiken (bv. C / Do).
We noemen bovenstaande reeks een toonladder die verder kan doorlopen naar boven of beneden.
Van rechts naar links een letter lager is steeds een toon lager, van links naar rechts een letter hoger is steeds een toon hoger.
Alle muziek is gebaseerd op een of andere toonladder.
We behandelen voor het leren stemmen hier alleen de toonladder van C / Do.
Er zijn hele en halve toonsafstanden tussen twee opeenvolgende (stam)tonen van de toonladder mogelijk.
Een hele afstand is uiteraard twee keer zo groot als een halve afstand, houd hier rekening mee bij het stemmen !
Er zit standaard een halve toonsafstand tussen de tonen E - F / Mi - Fa en tussen B - C / Si - Do.
Tussen alle andere stamtonen van de toonladder zit een hele toonsafstand.
Een hele toonsafstand bestaat dus uit twee halve tonen.
Tussen iedere hele toonsafstand past nog een toon, een verhoogde stamtoon die een halve toon hoger is dan de normale stamtoon.
Deze verhoogde toon duiden we aan met een # (kruis).
Dezelfde toonladder maar nu met alle halve tonen ertussen:
C - C# - D - D# - E - F - F# - G - G# - A - A# - B - C
Do - Do# - Re - Re# - Mi - Fa - Fa# - Sol - Sol# - La - La# - Si - Do
Het is ook mogelijk een stamtoon met een halve toon te verlagen, maar dit laten we hier even buiten beschouwing.
Controleer je viool of altviool eerst even op kleine mankementjes voordat je verder gaat.
Vooral als er lang niet op gespeeld werd is het nu tijd om deze even af te stoffen (met een zacht droog doekje) en
deze eens nader te inspekteren.
LET OP: Nooit met lijm, verf, was, water of andere schoonmaakmiddelen aan een viool komen! Reparaties altijd door een vioolbouwer laten uitvoeren en niet zelf proberen te herstellen!
Controleer even op de volgende punten:
1. BELANGRIJK: Staat de stapelloodrecht tussen het bovenblad en het onderblad?
De stapel is een los onderdeel (stokje) in de viool dat geklemd zit tussen het onderblad en het bovenblad, ongeveer bij de kam.
Je ziet deze als het goed is staan door schuin door het rechter klankgat in de viool te kijken.
Als de stapel los in de viool ligt, eruit is of omgevallen is, haal dan direkt alle spanning van de snaren en ga niet verder!
Als de stapel wel aanwezig is maar erg scheef staat, verander dan niks aan de stemming/spanning en ga niet verder!
Zou de stapel niet aanwezig zijn of omvallen met spanning op de snaren, dan kan het bovenblad namelijk scheuren.
Dit kun je niet zelf oplossen, zoek een vioolbouwer in de buurt en laat de stapel zetten, dit is niet duur.
2. BELANGRIJK: Staat de kamloodrecht op het bovenblad van de viool en
evenwijdig aan de toets?
De kam is een los onderdeel op de viool dat geklemd zit tussen het bovenblad en de snaren.
Als deze erg scheef staat (op omvallen) dwz. ver naar voren of naar achter, dan kun je het beste niet verdergaan met stemmen.
Dit om omvallen van de kam en daardoor beschadiging van het bovenblad te voorkomen.
Dit kun je niet zelf oplossen, vraag aan jouw docent om dit voor je te doen of doe het onder toezicht van een docent.
Je kunt dit ook door een vioolbouwer laten doen, dit is zo gebeurd en meestal gratis.
3. Is er links en rechts evenveel afstand tussen de rand van de toets en de naastliggende snaar?
dus bij viool: tussen de G / Sol snaar en de toets evenveel afstand als tussen de E / Mi snaar en de toets.
dus bij altviool: tussen de C / Do snaar en de toets evenveel afstand als tussen de A / La snaar en de toets.
Voor de ligging van de snaren, zie beneden.
De kam staat te ver naar links of naar rechts, controleer ook nog eens goed de vorige twee punten alvorens verder te gaan.
Dit kun je niet zelf oplossen, vraag aan jouw docent om dit voor je te doen of doe het onder toezicht van een docent.
Je kunt dit ook door een vioolbouwer laten doen, dit is zo gebeurd en meestal gratis.
4. Zitten de snaren netjes in de groefjes van de kam en het kielhoutje (bij de krul), is er overal evenveel afstand
tussen de snaren onderling?
Als een snaar niet in het groefje zit, haal dan de spanning van de snaar en leg hem voorzichtig in het groefje.
Wanneer er geen groefjes voor de snaren zijn en ze wegglijden dan is de viool niet speelklaar, wat op zich vreemd is.
Misschien ben je bezitter van een viool die louter gemaakt is om aan de muur te hangen?
Raadpleeg uiteraard even een vioolbouwer in de buurt, die heeft dat zo gezien.
5. Zijn de snaren goed bevestigd / ingehaakt in het staartstuk ?
Haal zonodig de spanning van de snaar en zorg dat het kogeltje goed achter het gleufje vastzit.
Dit kan overigens ook een lusje zijn bij de E / Mi snaar van de viool.
6. Zijn de snaren niet beschadigd, is de omwikkeling nog intakt en glad?
Anders is het tijd voor een nieuwe snaar, maar voorlopig kun je deze nog even gebruiken om te leren stemmen.
Staat er hierboven dat je niet verder moet gaan met stemmen, heb je advies nodig of durf je er zelf niet aan te beginnen?
Je kunt ons eventueel om advies vragen via het gastenboek of met ons een afspraak maken voor
vioolles of online vioolles via de webcam.
Hier wordt het zelf stemmen van jouw viool of altviool meteen behandeld. Je zou ook naar een vioolbouwer in de buurt kunnen gaan om het probleem te laten herstellen.
Snaren hebben allemaal een andere dikte en zijn specifiek gemaakt voor een bepaalde toonhoogte.
De hoogste snaar is het dunste, de laagste snaar is het dikste.
Zou je een D / Re snaar afstemmen op een hoge A / La (= de stemtoon van de A / La snaar) bijvoorbeeld, dan zal deze door de te hoge spanning
vroeg of laat knappen.
Wees je dus goed bewust van welke snaar je aan het stemmen bent! Tip: volg de snaar tot in de knoppenkast om te weten welke stemschroef je moet hebben.
Het is dus van belang om te weten hoe de snaren heten en waar ze liggen op jouw viool of altviool.
Hieronder zie je hoe de snaren op een viool of altviool liggen als je deze voor je houdt:
Stemming (van laag naar hoog / links naar rechts):
Vioolsnaren: G - D - A - E /
Sol - Re - La - Mi
Altvioolsnaren: C - G - D - A / Do - Sol - Re - La
Snaren genummerd met romijnse cijfers (van links naar rechts):
We beginnen altijd met het afstemmen van de A / La-snaar.
Hierna stemmen we de D / Re, G / Sol en als laatste bij viool de E / Mi-snaar, bij altviool de C / Do-snaar.
Meestal stemmen we af op A / La: 442 Hertz, hoewel de standaard eigenlijk 440 Hertz is.
We doen dit omdat iets hoger stemmen de viool meer volume geeft en een heldere klank.
Je kunt alle snaren op de piano afstemmen, op een andere viool, een stemvork, een stemfluitje of met een stemapparaatje.
Tegenwoordig kun je ook met behulp van geluidsfragmenten stemmen, bijvoorbeeld op een CD of op deze website.
Zie stemmen met behulp van geluidsfragmenten beneden.
Het stemmen van een viool gaat het gemakkelijkste met behulp van een stemapparaatje.
Met een stemapparaatje kan iedereen leren stemmen.
Dit apparaatje geeft namelijk precies aan welke toon er gespeeld wordt en of deze te laag, juist of te hoog gestemd is.
Je kunt een stemapparaatje kopen, dat is handig mee te nemen en nauwkeurig.
Koop dan een zogenaamde chromatische tuner voor strijkinstrumenten.
Ook kun je op de computer software installeren, maar dan heb je natuurlijk wel een microfoontje nodig.
Tegenwoordig kun je ook veel goeie applicaties (apps) downloaden voor je mobiele telefoon, bijvoorbeeld voor de Iphone
van Apple. Deze werken doorgaans net zo goed als een stemapparaatje en bovendien heb je een mobieltje zowiezo altijd bij de hand.
Zie beneden voor meer info over stemmen met een stemapparaatje.
Gevorderde spelers stemmen eerst de A / La-snaar af op bijvoorbeeld een piano, viool, stemvork, stemapparaatje of op de
hobo in het orkest.
Hierna gaan ze zelf de snaren onderling vergelijken door steeds twee snaren tegelijk aan te strijken en deze zo af te stemmen op het gehoor.
Een zweving (= bepaalde trillingen in de klank) betekent niet zuiver afgestemd.
Ze spelen dan A+D / La+Re samen, dan D+G / Re+Sol en dan A+E / La+Mi voor viool, G+C / Sol+Do voor altviool.
Deze manier van stemmen vergt enige training van het gehoor en kun je het beste met een leraar samen oefenen.
Het fijne stemwerk gebeurt met de fijnstemmers aan het staartstuk.
Op sommige violen zitten er geen of niet voor alle snaren fijnstemmers op.
De betreffende snaren zijn dan alleen te stemmen met behulp van de stemschroeven.
Fijnstemmers zijn niet duur en kunnen gemakkelijk erbij gezet worden.
Stemmen met de fijnstemmers kun je gemakkelijk zelf doen:
Bij linksom draaien (uitdraaien) wordt de stemming lager.
Bij rechtsom draaien (indraaien) wordt de stemming hoger.
Tijdens of direkt na het draaien even aanstrijken of tokkelen, zodat je hoort wat je doet.
Let op dat je de snaar niet overstemt (= te hoog afstemt) en zo laat staan, want dan kan deze vroeg of laat knappen.
Dit kan vooral gebeuren bij de dunste snaren.
Wanneer een fijnstemmer niet verder naar binnen of naar buiten gedraaid kan worden,
dan moet er gestemd worden met de stemschroeven, zie stemschroef / fijnstemmer.
Het grove stemwerk gebeurt met de stemschroeven in de knoppenkast bij de krul.
Stemmen met de stemschroeven is nodig als de snaar heel erg vals is of als er geen fijnstemmers aanwezig zijn.
Het is moeilijker omdat de stemschroeven gemakkelijk terugspringen en het stemmen veel grover en sneller gaat.
Je hebt er ook wel wat kracht voor nodig om de stemschroef stevig aan te duwen, waardoor het voor kinderen vaak te moeilijk is.
Stemmen met de stemschroeven kun je beter eerst met jouw leraar samen oefenen.
Wil je het toch zelf proberen, dan gaat dat als volgt:
Bij naar je toe draaien wordt de stemming lager.
Bij van je af draaien wordt de stemming hoger.
Controleer de eerste keer even extra of bovenstaande ook in jouw geval bij alle snaren het geval is.
Als de snaar namelijk verkeerd is opgewonden, kan het precies andersom zijn !
Tijdens of direkt na het draaien even aanstrijken of tokkelen, zodat je hoort wat je doet.
Altijd eerst lager, dan pas hoger stemmen, zodat je even kunt wennen aan de weerstand van de knop en je niet te ver doorschiet.
Tijdens het draaien de stemschroef stevig naar binnen drukken om terugspringen te voorkomen !
Let op dat je de snaar niet overstemt en zo laat staan, want dan kan deze vroeg of laat knappen.
Dit kan vooral gebeuren bij de dunste snaren.
Let op voor het loslaten van de stemschroef dat hij goed blijft vastzitten, zonodig stevig naar binnen drukken !
Wanneer een fijnstemmer niet meer verder naar binnen of naar buiten gedraaid kan worden,
dan moet er met de stemschroef gestemd worden.
fijnstemmer is volledig ingedraaid: draai deze dan bijna helemaal uit en stem de snaar voorzichtig hoger met de stemschroef.
fijnstemmer is (bijna) volledig uitgedraaid (stemming wordt niet meer lager): stem de snaar lager met de stemschroef, waarna weer met de fijnstemmer bijgedraaid kan worden.
Was de viool vals en moest je bijstemmen, controleer dan alle snaren nogmaals om er zeker van te zijn dat ze nog juist staan.
Vaak beinvloeden de snaren elkaar onderling bij het stemmen en moet je het stemmen een paar keer herhalen.
Lukt het stemmen jou zelf niet of durf je er niet aan te beginnen, dan kun je eventueel met ons een afspraak maken voor vioolles of online vioolles via de webcam.
Hier wordt het zelf stemmen van jouw viool meteen behandeld.
Hieronder vind je geluidsfragmenten van de stemming van de snaren van zowel viool als altviool.
Klik op een geluidsfragment om dit af te spelen en stem op je gehoor de betreffende snaar hierop af.
Let wel op dat je de juiste snaar te pakken hebt !
Voor de ligging van de snaren, zie stemmen in het algemeen.
Hierna wordt het voor beginners aanbevolen om nog te fijnstemmen (controleren) met behulp van een stemapparaatje, zie hieronder.
Op het scherm van een stemapparaatje zie je een schaalverdeling en een naald.
Verder geven sommige stemapparaatjes ook nog de toonhoogte aan (A-G / La-Sol) en sommige tevens het betreffende octaaf (1-5).
We stemmen een viool meestal af op A / La: 442 Hertz, hoewel de standaard eigenlijk 440 Hertz is.
De betere stemapparaten bieden een mogelijkheid tot instellen van deze frequentie (calibreren).
Een stemapparaatje is te koop bij de vioolbouwer of bij een muziekwinkel.
Vraag naar een chromatische tuner voor strijkinstrumenten en zeg erbij dat het voor viool / altviool is.
Een stemapparaat voor alleen gitaar werkt vaak niet goed !
Onderstaand merk wordt door ons aanbevolen:
Intelli Digital Violin/Chromatic Tuner IMT-103
Intelli Digital Chromatic Tuner IMT-102
Intelli Digital Metro Tuner IMT-202 (Tuner + Metronoom)
Er bestaat ook een alternatief, een softwarematig stemapparaat voor op de computer waar je mee kunt stemmen.
Je hebt dan natuurlijk wel een microfoontje nodig.
Het voordeel van de stemsoftware Instrument Tuner is dat deze notennaam en octaaf aangeeft.
Het voordeel van een normaal stemapparaatje is dat je het gemakkelijk overal mee naar toe kunt nemen.
Het is ook veel nauwkeuriger.
Tegenwoordig kun je ook veel goeie applicaties (apps) downloaden voor je mobiele telefoon, bijvoorbeeld voor de iPhone
van Apple. Deze werken doorgaans net zo goed als een stemapparaatje en bovendien heb je een mobieltje zowiezo altijd bij de hand.
Onderstaande applicatie (app) voor de iPhone wordt door ons aanbevolen:
Cleartune (te downloaden via de Apple store, kost maar een paar euro)
Stemmen met een stemapparaatje doe je als volgt:
Stemmen met een stemapparaat is heel gemakkelijk als je weet wat je doet.
Je begint eerst met te controleren of de snaar globaal op de juiste toonhoogte staat,
dus eerst globaal kijken/luisteren of de snaar erg vals is voordat je gaat fijnstemmen.
Het heeft natuurlijk geen zin de snaar loepzuiver te stemmen maar op de verkeerde toon.
Controleer dus eerst of het stemapparaat een toonhoogte aangeeft die correspondeert met de te stemmen snaar.
Let hierbij tevens op dat er achter deze corresponderende toonhoogte geen # (kruis) vermeld staat, want anders zit je toch nog een halve toon te hoog
(zie beneden). Correspondeert de toonhoogte met de te stemmen snaar dan kun je beginnen met de fijnafstemming, dwz. je zorgt ervoor dat de naald in het
midden komt te staan door (bij voorkeur) met de fijnstemmershoger of lager te stemmen.
Geeft het stemapparaat een toonhoogte aan die niet correspondeerd met de te stemmen snaar dan is deze snaar erg vals
en zul je eerst grof moeten afstemmen. Meestal doen we dat met de grote stemknoppen.
Grof afstemmen kun je doen met behulp van de geluidsfragmenten of met behulp van een stemvork, stemfluitje, een andere viool of piano, kortom
probeer de snaar op dezelfde toon op je gehoor af te stemmen.
Dit kun je ook heel goed doen met behulp van een stemapparaatje, als deze tenminste de toonhoogte aangeeft en je daarbij gebruikmaakt van de theorie van de toonladder.
Dit doen we als volgt:
Kijk eerst welke toon het stemapparaat nu aangeeft en bepaal of je snaar hoger of lager moet en hoeveel ongeveer.
Dit alles dus volgens het principe van de toonladder.
Houd hierbij rekening met de standaard hele of halve afstanden tussen de stamtonen van de toonladder.
Uiteraard hoef je bij een halve toonsafstand niet zo ver door te draaien als bij een hele toonsafstand (2x zo groot dus 2x zoveel).
Zie voor meer info stemmen in het algemeen.
Let ook op of het stemapparaat achter de toonhoogte een cijfer aangeeft voor het betreffende octaaf.
Controleer dit cijfer met het octaaf van de betreffende snaar, zie de tabel stemmen met software op de computer beneden.
Let op: controleer de eerste keer even of de octaafaanduidingen uit de tabel wel kloppen met jouw stemapparaatje, dit kan afwijken.
Stemmen met een stemapparaatje met octaafaanduiding werkt het als volgt:
Op iedere C / Do verandert de octaafaanduiding met een cijfer hoger/lager en zit je in een volgend/vorig octaaf.
Een lager/hoger cijfer betekent 6 hele toonsafstanden te laag/hoog en 7 stamtonen verschil.
Geeft je stemapparaat geen octaaf aan, stem dan eerst globaal af met behulp van geluidsfragmenten of een ander instrument.
Let ook op of het stemapparaat achter de toonhoogte nog een # (kruis) aangeeft, dit betekent dat deze toon momenteel een halve toon hoger (verhoogd) is dan de stamtoon van de toonladder.
Dit betekent tevens dat de afstand tot de volgende toon nog maar een halve toonsafstand is.
Bijvoorbeeld tussen C# - D / Do# - Re zit dan ook maar een halve toonsafstand.
Geeft je stemapparaat dan eindelijk de juiste toonhoogte weer, dan kun je beginnen met de fijnafstemming.
De fijnafstemming met behulp van een stemapparaat werkt als volgt:
Wanneer de naald precies in het midden staat, dan is de toon juist afgestemd.
Wanneer de naald links van het midden staat, dan is de toon te laag afgestemd.
Wanneer de naald rechts van het midden staat, dan is de toon te hoog afgestemd.
Stemapparaat: APInstrumentTuner (FREEWARE).
Sluit een microfoon aan op je computer en stemmen maar.
Je kunt het bestand rechtstreeks van ons downloaden via de bovenstaande link.
Er is geen ondersteuning meer van deze software.
Zorg er eerst voor dat de snaar ruw is afgestemt op de juiste toonhoogte voor je begint met de fijnafstemming.
Het softwareprogramma Instrument Tuner laat de toonhoogte op het scherm zien met daarachter het cijfer van het octaaf.
Dit is handig en kunnen we gebruiken om te bepalen of de viool ruw is afgestemd op de juiste toon of dat we nog hoger of lager
moeten stemmen. Zie het principe van de toonladder (met octaafaanduiding) hierboven.
Voor de ligging van de snaren, zie stemmen in het algemeen.
Van hoog naar laag met octaafaanduiding volgens de software Instrument Tuner:
Viool:
Altviool:
Snaar E / Mi (I) op: E5 / Mi5
Snaar A / La (II) op: A4 / La4
Snaar D / Re (III) op: D4 / Re4
Snaar G / Sol (IV) op: G3 / Sol3
Snaar A / La (I) op: A4 / La4
Snaar D / Re (II) op: D4 / Re4
Snaar G / Sol (III) op: G3 / Sol3
Snaar C / Do (IV) op: C3 / Do3
Let op: deze octaafaanduiding kan verschillen per stemapparaat, dus controleer even als je een ander stemapparaatje gebruikt
de eerste keer of deze waarden corresponderen met jouw stemapparaatje.
Voor gevorderden: de A4 / La4 van hierboven is in werkelijkheid A1 / La1 (eengestreept-octaaf).
Vertel ons hoe je de informatie op deze pagina vond en of het stemmen je gelukt is, ook als je hierover nog vragen hebt of
problemen bent tegengekomen.
Je kunt een berichtje achterlaten in ons gastenboek, we horen graag van je !
Lukt het stemmen jou niet zelf of durf je er niet aan te beginnen, dan kun je eventueel met ons een afspraak maken.
Bekijk vioolles voor meer informatie over onze vioolles.
Neem contact op: Contact Opnemen - Zelf contact opnemen voor meer informatie Contactformulier muziekles - Contact opnemen via email over muziekles. Gastenboek - Om te reageren en voor het stellen van algemene vragen.
Voeg onze website toe aan jouw favorieten via Bladwijzer.
Webdesign by Dennis Wijntjens