De toonladder

De theorie in vogelvlucht

Submenu

sheetmusic

Er zijn twee systemen voor het benoemen van notennamen:

C   – D   – E   – F   –   G  – A –   B  – C
Do – Re – Mi – Fa – Sol – La – Si – Do   

Het eerste wordt o.a. in Nederland en Duitsland gebruikt.
Het tweede wordt o.a. in België en Frankrijk gebruikt.
Bovenstaande kun je ook gebruiken om te vertalen, want C = Do, D = Re enz.

We zullen op deze pagina beide benamingen gebruiken (bv. C / Do).
We noemen bovenstaande reeks een toonladder die verder kan doorlopen naar boven of beneden.
Van rechts naar links een letter lager is steeds een toon lager, van links naar rechts een letter hoger is steeds een toon hoger.  Alle muziek is gebaseerd op een of andere toonladder.
Een toonladder kan beginnen op elke willekeurige begintoon, die dan tevens de naam van de toonladder vormt.

Het alfabet van de muziek (de notennamen) loopt van A t/m G (volgens het eerste systeem), waar na iedere G/Sol opnieuw de A/La volgt.   De toonladder van A/La gaat precies volgens het alfabet (A t/m G), dan A.

De eindtoon van een toonladder is precies acht opeenvolgende tonen hoger dan de begintoon, we noemen deze afstand een octaaf.   Voor het vertalen naar het tweede systeem gebruiken we weer de eerste tabelA=LaB=SiC=Do enz.   Zo leer je beide systemen naast elkaar te gebruiken.

We kunnen een toonladder ook over meerdere octaven spelen, bijvoorbeeld over 2 octaven:

A – B – C – D – E – F – G – A – B – C – D – E – F – G – A
La – Si – Do – Re – Mi – Fa – Sol – La – Si – Do – Re – Mi – Fa – Sol – La

Je kunt het octaaf ook aanduiden met behulp van een cijfer.
Op iedere C / Do verandert de octaafaanduiding met een cijfer hoger/lager en zit je in een volgend/vorig octaaf.
Dit is handig wanneer we straks gebruikmaken van een stemapparaatje met deze octaafaanduiding.
Met dit cijfer wordt bij een stemapparaatje het aantal octaven, gerekend vanaf de meest linkse C/Do van de piano of vleugel, bedoeld.   Er bestaat echter ook een absoluut systeem voor gevorderden om de octaven mee aan te duiden, maar dat laten we hier verder buiten beschouwing.

Dezelfde toonladder met octaafaanduiding:

A3 – B3 – C4 – D4 – E4 – F4- G4 – A4 – B4 – C5 – D5 – E5 – F5 – G5 – A5
La3 – Si3 – Do4 – Re4 – Mi4 – Fa4- Sol4 – La4 – Si4 – Do5 – Re5 – Mi5 – Fa5 – Sol5 – La5

We behandelen voor het leren stemmen hier verder alleen de toonladder van C / Do.

Er zijn hele en halve toonsafstanden tussen twee opeenvolgende tonen van de toonladder mogelijk.
Een hele afstand is uiteraard twee keer zo groot als een halve afstand, houd hier rekening mee bij het stemmen !
Er zit standaard een halve toonsafstand tussen de tonen E – F / Mi – Fa en tussen B – C / Si – Do.
Tussen alle andere tonen van de toonladder zit een hele toonsafstand.

Een hele toonsafstand bestaat dus uit twee halve tonen.  Tussen iedere hele toonsafstand past nog een toon, een verhoogde toon die een halve toon hoger is dan de normale toon.
Deze verhoogde toon duiden we aan met een # (kruis).

Dezelfde toonladder maar nu met alle halve tonen ertussen:

C  –  C#  – D   – D#  – E   – F  – F#   –  G –   G#   – A –  A#  – B  – C
Do – Do# – Re – Re# – Mi – Fa – Fa# – Sol – Sol# – La – La# – Si – Do

Het is ook mogelijk een toon met een halve toon te verlagen, maar dit laten we hier even buiten beschouwing.

Naar boven | Verder

[virtuelepiano]

Tussen twee witte toetsen in zit bijna overal een zwarte toetsbehalve op enkele plaatsen op het toetsenbord.
Als er tussen twee witte toetsen een zwarte toets zit, is de toonsafstand tussen de witte en zwarte toets een
halve toonsafstand en tussen de twee witte toetsen 2x een halve toonsafstand dus een hele toonsafstand.
Waar er tussen twee witte toetsen geen zwarte toets zit, is de toonsafstand tussen de witte toetsen een halve toon.

Beluister eens met behulp van de bovenstaande virtuele piano:

  • hoe een halve toonsafstand klinkt: bv. tussen toetsencombinatie: J-K | S-9 | K-# | 8-S
  • hoe een hele toonsafstand klinkt: bv. tussen toetsencombinatie: J-# | S-D | K-L | 8-9
  • dat een hele toonsafstand bestaat uit twee halve tonen: bv. tussen toetsencombi: S-9-D | K-#-L
  • dat de toonladder van C / Do geen zwarte toetsen nodig heeft (geen verhogingen of kruisen #):
    Toetsencombi: Z X C V B N M , en tussen , . / A S D F G en tussen G H J K L Q W E en tussen E R T Y U I O P
  • dat er een halve toonsafstand zit tussen E – F / Mi – Fa en tussen B – C / Si – Do:
    E – F / Mi – Fa: ligt tussen toetsencombi: C-V | /-A | J-K | T-Y
    B – C / Si – Do: ligt tussen toetsencombi: M-, | F-G | W-E
  • nogmaals toonladder van C / Do maar nu met alle halve tonen ertussen (met alle kruisen #):
    Toetsencombi: Z 1 X 2 C V 3 B 4 N 5 M , enzovoort…

Naar boven